Pt. Gioan Vũ Hiến
BÀI HỌC TỪ THÔNG ĐIỆP “SATIS COGNITUM”
Trước sự chia rẽ và phân hóa trong mối tương quan giữa Giáo Hội với xã hội thế tục, Đức Giáo Hoàng Leo XIII gửi Thông Điệp Satis Cognitum để nhắc nhở rằng, Hội Thánh là Thân Thể duy nhất, hiệp nhất trong đức tin, các bí tích và quyền lãnh đạo. Sự hiệp nhất này cần thiết, vì không có hiệp thông Giáo Hội không còn là Thân Thể sống động của Đức Kitô. Hiệp Nhất là mạch sống chính của Giáo Hội. Không có hiệp nhất, Thân Thể Chúa Kitô không còn là dấu chỉ hữu hình của nguồn ơn cứu độ giữa trần gian. Không có Hiệp Thông Giáo Hội không còn là chính mình.
Trong thời đại hôm nay lời dạy ấy vẫn vang vọng cách khẩn thiết. Chúng ta đang sống trong một thế giới bị phân cực về xã hội, chính trị, và cả trong Giáo Hội. Thân Thể Chúa Kitô đang mang đầy thương tích từ những tranh cãi ý thức hệ, bất đồng phụng vụ, và khác biệt văn hóa. Đức Giáo Hoàng Phanxicô nhiều lần cảnh báo: một Giáo Hội chia rẽ thì không thể loan báo Tin Mừng. Trong tông huấn Evangelii Gaudium (2013), người viết: “Xung đột không thể bị phớt lờ hay che giấu. Nó cần được đối diện.” Hiệp nhất không đồng nghĩa với đồng nhất, nhưng là hiệp thông cùng một đức tin, cùng chia sẻ bàn tiệc Thánh Thể, và cùng vâng phục Chúa Kitô qua các vị mục tử mà Người gửi đến cho chúng ta.
Vì thế, sứ vụ phó tế có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Phó tế không phải là sự trang trí bên bàn thánh, nhưng là dấu chỉ bí tích của Chúa Kitô – Người Tôi Tớ. Qua ơn truyền chức, phó tế hiện thân cho sự hiệp thông của Giáo Hội theo ba chiều kích.
Khi đứng bên bàn thánh, phó tế phụ giúp giám mục và linh mục kết nối cộng đồng với các mục tử, và qua họ với Giáo Hội hoàn vũ.
Khi công bố Tin Mừng, phó tế nhắc nhớ cộng đoàn rằng sự hiệp nhất của Hội Thánh bắt nguồn từ việc lắng nghe và sống theo Lời Thiên Chúa.
Khi phục vụ người nghèo, phó tế làm chứng sự hiệp thông không giới hạn trong cung thánh, nhưng phải lan tỏa ra đường phố, nơi Chúa Kitô đang chờ đợi trong cuộc đời những anh chị em bé mọn nhất của chúng ta.
Thực tại hôm nay khiến sứ vụ phó tế cần thiết hơn bao giờ hết. Trong các giáo xứ đa văn hóa, tuy cùng cử hành phụng vụ chung đa ngôn ngữ, nhưng rất ít khi gần nhau – như giữa cộng đoàn tiếng Tây Ban Nha và cộng đoàn tiếng Anh, hoặc giữa những giáo dân kỳ cựu và những di dân mới đến. Phó tế có thể là nhịp cầu nối, thúc đẩy các nghi lễ phụng vụ song ngữ, các lễ hội chung, và các dự án phục vụ chung, nhờ đó phá bỏ những bức tường hiểu lầm và chia cách. Giống như thế, trong thời đại mà lòng trung thành chính trị có thể gây chia rẽ ngay cả những hàng ghế nhà thờ, vai trò phó tế là kêu gọi tín hữu vượt qua sự chia rẽ đảng phái, để hướng đến sự hiệp nhất sâu xa hơn, mà chúng ta chia sẻ trong Chúa Kitô.
Đức Giáo Hoàng Leo XIII nhắc nhở rằng sự hiệp nhất không chỉ thiêng liêng nhưng cụ thể, được thể hiện trong các bí tích và cơ cấu điều hành của Giáo Hội. Trong thời đại có nhiều nghi ngờ về thẩm quyền giáo hoàng hay vai trò các giám mục, thì sự hiện diện của phó tế bên cạnh giám mục trong các nghi lễ giáo phận chính là dấu chỉ sống động rằng chúng ta không thuộc về chính mình. Chúng ta là phần của một Giáo Hội lâu đời lớn hơn những sở thích và những tranh chấp của chúng ta. Sống vui vẻ trong vâng phục này, tự nó cũng là một phương thức rao giảng Tin Mừng.
Và cuối cùng, vào lúc kết thúc Thánh Lễ, chính phó tế công bố lời kết lễ: "Anh chị em đi bình an, hãy tôn vinh Chúa bằng đời sống của mình." Người không tiễn cộng đoàn ra về như những cá nhân trở về với cuộc sống riêng tư. Người sai họ ra đi như một cộng đoàn truyền giáo - mỗi gia đình được Thần Khí thánh hóa, ra đi rải rác khắp nơi, như những hạt giống mang cùng một Thần Khí.
Lời kết lễ ấy không phải là một kết thúc, nhưng là khởi đầu của một sứ vụ: những gì được cử hành trong hiệp nhất nơi bàn thờ giờ đây phải được sống trong hiệp nhất giữa trần thế. Hãy nghĩ lại về vị phó tế. Những gì người làm nơi bàn thờ là tấm gương phản chiếu đời sống của người giữa đời. Phụng vụ không khép lại trong nhà thờ — phụng vụ tràn vào cuộc sống.
Khi phó tế công bố Tin Mừng trong nhà thờ, người cũng được mời gọi "công bố" Tin Mừng ấy nơi trần gian. Hãy hình dung một phó tế đọc Kinh Thánh trong lớp học hỏi Thánh Kinh của giáo xứ, hoặc chia sẻ Tin Mừng trong nhà nguyện của nhà tù, hoặc đơn giản chia sẻ Tin Mừng quanh nhà bếp với gia đình. Cũng như khi giơ cao Sách Phúc Âm trong Thánh lễ, người được mời gọi nâng cao Lời Chúa Kitô giữa đời, ở bất cứ nơi nào có hỗn loạn, tuyệt vọng hay chia rẽ - để trao tiếng nói hiệp thông của Chúa cho con người hôm nay.
Và khi dọn bàn thờ với bánh và rượu, người cũng đang dọn "bàn thờ của cuộc sống". Hãy chiêm ngắm vị phó tế sắp xếp thực phẩm được quyên góp tại kho lương thực của giáo xứ, hoặc mang bữa ăn đến cho người đau yếu cô đơn. Mỗi hành động đều quy tụ "nhiều người" thành "một" - nhiều nhà hảo tâm thành một bàn tiệc; nhiều gia đình thành một cộng đoàn. Cũng như bánh được làm từ nhiều hạt lúa, việc phục vụ bác ái của vị phó tế kết nối những lễ vật nhỏ bé của mọi người thành một bữa tiệc hiệp thông, nơi tình yêu trở nên của lễ và niềm vui trở nên lời tạ ơn.
Khi vị phó tế giải tán cộng đoàn với lời "Hãy đi bình an, hãy tôn vinh Chúa bằng cuộc sống mình", người không chỉ nói, nhưng người sống theo lời ấy. Phó tế hiện diện bên giường bệnh, chúc lành người đau yếu và an ủi họ không đơn độc. Phó tế đứng bên mộ, phó thác người thân yêu cho Chúa, đồng thời an ủi tang quyến đang đau buồn được bình an trong hy vọng. Phó tế tham gia các hội đoàn, các ban ngành trong giáo xứ, không phải để chi phối hay điều khiển các cuộc thảo luận, mà chỉ bảo đảm rằng chọn lựa cuối cùng được đưa ra trong tinh thần hiệp thông. Bất cứ nơi nào được sai đến, người "đang được sai đến" để làm Giáo Hội trở nên chính mình: một Thân Thể, nhiều chi thể, hiệp nhất trong tình yêu.
Vì vậy, phó tế không đơn thuần là một chức sắc của phụng vụ. Phó tế là một biểu tượng hiệp thông chuyển động - bắc cầu giữa thánh đường và đường phố, giữa bàn thờ và chợ búa, giữa Bí Tích Thánh Thể và cuộc sống hàng ngày. Sứ vụ phó tế nhắc nhở rằng sự hiệp nhất không giới hạn trong một giờ ngày Chúa Nhật; mà phải đi vào nhà bếp, bệnh viện, nhà tù, trường học và những quầy súp cho người nghèo. Đời sống phó tế loan báo rằng: Giáo hội là một, và thế gian sẽ tin khi thấy chúng ta sống hiệp nhất.
Vì thế, mọi cử chỉ của phó tế - từ việc công bố, chuẩn bị, đến sai đi - đều nói lên sự hiệp thông. Người giống như biểu tượng sống động nhắc nhở Giáo Hội rằng, chúng ta không phải là một tập hợp của những cá nhân biệt lập, nhưng là một Thân Thể, liên kết bởi Lời Chúa, Bí Tích và Sứ Vụ. Trong thừa tác vụ phó tế nơi phụng vụ, Giáo Hội nhìn thấy ơn gọi của chính mình: được quy tụ bởi Lời Chúa, hiệp nhất quanh Bàn Tiệc Thánh Thể, và được sai đi như dấu chỉ tình yêu của Chúa Kitô giữa thế giới.
Thưa anh em, hiệp nhất không chỉ là một lý tưởng - đó là sứ mệnh và chứng tá của chúng ta. Giáo Hội không bao giờ là chính mình hơn đến khi Hội Thánh là một Thân Thể, thở cùng một Thần Khí. Từ sách Công Vụ Tông Đồ, nơi các phó tế tiên khởi được chọn để hàn gắn sự chia rẽ, đến Tông Huấn Satis Cognitum của Giáo Hoàng Leo XIII, nhắc nhở rằng sự hiệp thông là điều thiết yếu, là cùng nhận ra một chân lý: nếu không có hiệp nhất, Giáo Hội không thể phản chiếu dung mạo của Chúa Kitô.
Vì vậy, thưa anh em, sứ vụ của chúng ta không hề nhỏ bé. Mỗi Tin Mừng chúng ta công bố, mỗi bàn thờ chúng ta chuẩn bị, mỗi hành động phục vụ chúng ta thực hiện - tất cả đều là những mũi khâu trên tấm áo liền mạch của Thân Thể Chúa Kitô. Chúng ta được kêu gọi trở thành những nhịp cầu trong thời đại của những bức tường, những người chữa lành trong một nền văn hóa đầy rạn nứt, những chứng nhân của hiệp thông trong một thế giới tôn vinh chủ nghĩa cá nhân.
Hãy tưởng tượng nếu mỗi phó tế sống trọn vẹn ơn gọi này: các giáo xứ sẽ trở thành những trường học của sự hiệp nhất, người nghèo sẽ không còn cảm thấy bị lãng quên nhưng được ôm ấp, và thế giới sẽ thấy một Giáo Hội không bị chia rẽ nhưng tỏa sáng sự hiệp nhất của Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần. Đây chính là lời kêu gọi của chúng ta. Đó chính là chứng tá của chúng ta.
Vì vậy, chúng ta hãy ghi nhớ lời Đức Giáo Hoàng Leo XIII, để trở thành những người phục vụ cho duy một Thân Thể của Chúa Kitô, để thế giới không nhìn thấy chúng ta, mà là nhìn thấy Đức Kitô, trong sự hiệp thông của chúng ta.
PHÚT HỒI TÂM PHÓ TẾ: SỐNG NHƯ DẤU CHỈ HIỆP NHẤT
1. Tại Bàn Thờ: Hiệp Nhất Trong Phụng Vụ
Khi phục vụ Thánh Thể, tôi có ý thức rằng mình là dấu chỉ của hiệp thông, nối kết giáo xứ với giám mục, linh mục và toàn thể Giáo Hội không?
Tôi có góp phần nuôi dưỡng tinh thần tôn kính, hòa hợp và tham gia phụng vụ, hay tôi để những khác biệt (ngôn ngữ, sở thích, phong cách) trở thành nguyên nhân chia rẽ?
Tôi chuẩn bị tâm hồn và đời sống như thế nào để việc phục vụ bàn thờ trở nên một chứng tá hiệp nhất trong đời sống hằng ngày?
2. Trong Lời Chúa: Hiệp Nhất Trong Việc Loan Báo
Khi công bố Tin Mừng, tôi có thi hành rõ ràng và xác tín với lòng tôn kính, với ý thức rằng Lời Chúa là nguồn mạch hiệp thông của Giáo Hội không?
Trong các bài giảng hay giờ giáo lý, tôi có xây dựng cầu nối giữa các nhóm, giữa các quan điểm khác nhau, hay vô tình thiên vị một "phe" nào đó?
Tôi có thường xuyên để Lời Chúa thách thức những định kiến riêng mình, để tôi trở thành người phục vụ Chân Lý, chứ không phải ý kiến cá nhân không?
3. Giữa Người Nghèo: Hiệp Nhất Qua Bác Ái
Ai là những "góa phụ bị bỏ rơi" trong giáo xứ hay cộng đồng của tôi hôm nay — những người bị quên lãng, không được lắng nghe hoặc bị loại trừ?
Các mục vụ của tôi chỉ để giải quyết những nhu cầu cấp thiết, hay còn xây dựng sự hiệp thông bằng cách hòa nhập người nghèo và những người bị gạt ra ngoài lề xã hội vào đời sống giáo xứ?
Làm thế nào tôi có thể giúp người khác nhận ra việc phục vụ người nghèo không phải là mục vụ tùy ý, mà là một dấu chỉ thiết yếu để trở nên một Thân Thể Chúa Kitô?
4. Hiệp Thông Với Giám Mục Và Giáo Hội: Hiệp Nhất Trong Sứ Vụ
Tôi có sống ơn gọi của mình với tinh thần vâng phục và cộng tác, có nhận ra rằng mình là một phần của sứ mạng lớn hơn bên ngoài giáo xứ của mình không?
Tôi có hỗ trợ và khích lệ cha xứ, giám mục và các anh em phó tế, ngay cả khi tôi bất đồng quan điểm hoặc cảm thấy khó khăn?
Tôi có ý thức về nguy cơ của chủ nghĩa cá nhân, hành động theo ý riêng thay vì phục vụ trong tinh thần hiệp thông với Giáo Hội rộng lớn không?
5. Trong Đời Sống Cá Nhân: Hiệp Nhất Trong Chứng Tá
Tôi có nhanh chóng tìm kiếm sự hòa giải khi có những hiểu lầm hoặc xung đột nảy sinh trong mục vụ hoặc đời sống gia đình của mình không?
Tôi có kiên trì nuôi dưỡng đời sống cầu nguyện, sống khiêm tốn và biết lắng nghe, để chứng tá của tôi thật sự trở thành dấu chỉ của sự hiệp thông?
Hôm nay, Chúa Kitô đang mời gọi tôi trở nên khí cụ bình an ở nơi nào – nơi đang có chia rẽ cần được hàn gắn, khoảng cách cần được rút ngắn, hay sự hiệp nhất cần được thể hiện qua những việc làm cụ thể?