Pt. Gioan Vũ Hiến

TÌNH HUYNH ĐỆ TRONG PHỤC VỤ

XÂY DỰNG CỘNG ĐỒNG PHÓ TẾ ĐỂ HỘI THÁNH VỮNG MẠNH HƠN

Giới Thiệu

“Tốt đẹp thay, vui tươi thay khi anh em được sống hòa thuận!” (Tv 133:1). Chỉ một câu thơ ngắn, tác giả Thánh Vịnh đã diễn tả niềm vui, sức mạnh và vẻ đẹp của sự hiệp thông huynh đệ.

Anh em thân mến trong Chúa Kitô, sứ vụ phó tế của chúng ta không bao giờ là một sứ vụ đơn lẻ. Ngay từ đầu, khi bảy người đầu tiên được chọn trong Công Vụ Tông Đồ chương 6 (CVTĐ 6), các phó tế được kêu gọi không phải với tư cách cá nhân, mà là một cộng đoàn phục vụ. Tình huynh đệ không phải là một “điều kiện bổ sung” trong ơn gọi phó tế, nhưng là mảnh đất nơi sứ vụ của chúng ta bén rễ và sinh hoa trái. Nếu thiếu tình huynh đệ, sứ vụ phó tế dễ trở thành chuỗi công việc rời rạc — có thể hiệu quả, nhưng khô khan, thiếu đi sự hiệp thông. Cũng như cây không thể nảy nở trên đất cằn, sứ vụ phó tế không thể phát triển mạnh mẽ nếu bị cô lập. Chúng ta được thụ phong không phải như “những người du mục đơn độc”, mà là những chi thể của cùng một Thân Thể, những anh em gắn bó với nhau trong Đức Kitô.

Công Đồng Vatican II, trong Hiến Chế Tín Lý về Giáo Hội – Lumen Gentium, mô tả Giáo Hội như một Dân Thiên Chúa được hiệp nhất bởi sự hiệp thông của Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần (Vatican II, 1964). Nghĩa là, hiệp thông không chỉ là một cơ cấu tổ chức, mà là bản chất sâu xa của đời sống Giáo Hội. Tình huynh đệ phó tế chính là dấu chỉ hữu hình của mầu nhiệm hiệp thông này. Khi chúng ta cùng cầu nguyện, nâng đỡ nhau trong thử thách, và cộng tác trong phục vụ, chúng ta làm cho sự hiệp thông của Ba Ngôi Thiên Chúa trở nên hữu hình giữa lòng Hội Thánh.

Hơn nữa, tình huynh đệ còn là một chứng tá sống động cho thế giới hôm nay. Trong xã hội thấm đậm chủ nghĩa cá nhân và chia rẽ, hình ảnh các phó tế sống như những người anh em đích thực – chăm sóc, nâng đỡ nhau, cùng nhau cử hành Thánh Lễ và chia sẻ gánh nặng – trở thành bí tích của sự hiện diện Chúa Kitô. Thế gian sẽ không nhận ra Chúa Kitô nơi chúng ta chỉ qua danh xưng hay chức vụ, nhưng qua tình yêu thương huynh đệ (x. Ga 13,35). Theo nghĩa này, tình huynh đệ mang chiều kích truyền giáo: nó rao giảng không lời rằng Đức Kitô đang sống động trong Hội Thánh của Người.

Cuối cùng, tình huynh đệ còn là gốc nguồn bảo vệ lòng khiêm nhường trong sứ vụ phó tế. Nếu ở một mình, người phó tế dễ rơi vào cám dỗ tự cho mình là trung tâm điểm, hoặc đo lường giá trị của mình bằng việc làm. Nhưng trong tình huynh đệ, chúng ta được nhắc nhở rằng khi: chúng ta cùng nhau phục vụ, ân sủng của người này bổ sung cho người kia, và sứ vụ không bao giờ là “của tôi”, mà là “của chúng ta trong Đức Kitô”. Như thế, tình huynh đệ vừa giúp chúng ta tránh kiêu ngạo và cô lập, vừa dạy chúng ta mỗi ngày biết sống điều mình rao giảng.

Đây là lý do tình huynh đệ không phải là thứ yếu hay mang tính trang trí. Nó là nền tảng, là mảnh đất của đời sống phó tế, nuôi dưỡng chứng tá và đặt nền móng cho thừa tác vụ phó tế ngay trong chính sự hiệp thông của Hội Thánh. Không có tình huynh đệ, việc phục vụ dễ trở nên hời hợt; có tình huynh đê, sứ vụ của chúng ta trở thành dấu chỉ sống động hiệp nhất như lời cầu nguyện Chúa Giêsu: “Xin cho tất cả nên một” (Ga 17,21).

TÌNH HUYNH ĐỆ: CHỨNG TỪ HIỆP NHẤT

Đức Giáo Hoàng Phanxicô thường nhắc rằng tình huynh đệ là “biên giới mới của Kitô Giáo” (Phanxicô, 2020). Trong một thế giới đầy chia rẽ và phân tán, tình huynh đệ giữa các phó tế trở nên dấu chỉ hữu hình cho thấy hiệp nhất là điều có thể. Khi Dân Chúa nhìn thấy các phó tế nâng đỡ nhau, cùng cầu nguyện và sát cánh phục vụ bên nhau, họ cảm nghiệm được điều mà Thánh Vịnh đã ca ngợi: “Ngọt ngào tốt đẹp lắm thay, anh em được sống vui vầy bên nhau!” .

Về mặt thần học, điều này phản chiếu chính sự sống của Ba Ngôi Thiên Chúa — một hiệp thông của tình yêu — mà Giáo Hội được mời gọi phản chiếu trong thế gian (Congar, 1997). Trong thông điệp Fratelli Tutti, Đức Giáo Hoàng Phanxicô nhấn mạnh rằng tình huynh đệ không chỉ là lòng nhân ái giữa con người, nhưng là một lời mời gọi, chúng ta tái khám phá ý nghĩa cuộc sống Tin Mừng giữa thế giới đang rạn nứt hôm nay. Khi xã hội bị đánh dấu bởi sự phân cực, nghi kỵ và cô lập, tình huynh đệ giữa các phó tế trở thành một hành vi ngôn sứ. Nó công bố cho thế giới thấy rằng có một con đường khác để sống — con đường bắt nguồn từ hiệp thông, tôn trọng lẫn nhau và chia sẻ sứ mạng chung.

Khi Dân Chúa nhìn thấy các phó tế nâng đỡ nhau, cùng cầu nguyện và phục vụ sát cánh bên nhau, họ được chứng kiến một biểu tượng sống động của Thân Thể Đức Kitô. Lời Thánh Vịnh vang vọng một sự thật trước mắt họ: “Ngọt ngào tốt đẹp lắm thay, anh em được sống vui vầy bên nhau!” (Tv 133,1). Tình huynh đệ của chúng ta không thể bị che giấu — nhưng toả sáng công khai rằng Đức Kitô đang hiện diện giữa các thừa tác viên của Người. Vì thế, sự chia rẽ hay sự cô lập giữa các phó tế, không chỉ là vấn đề cá nhân, mà còn làm suy yếu sức mạnh chứng tá của chúng ta. Trái lại, khi chúng ta sống như anh em, chính tình huynh đệ của chúng ta trở nên một hành động loan báo Tin Mừng.

Về ý nghĩa thần học, tình huynh đệ giữa các phó tế phản chiếu chính sự sống Ba Ngôi Thiên Chúa. Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần tuy khác biệt nhưng hiệp nhất hoàn hảo trong sự hiệp thông trọn vẹn của tình yêu. Đây cũng là điều Yves Congar (1997) đã nhấn mạnh, Giáo Hội – hình ảnh của Ba Ngôi – được mời gọi phản chiếu chính sự hiệp thông thần linh ấy. Vì thế, mối dây huynh đệ của chúng ta không chỉ là một liên hệ thực tế mà còn là sự tham dự huyền nhiệm vào chính sự sống của Thiên Chúa. Mỗi khi chúng ta cùng cầu nguyện, khích lệ, tha thứ và hòa giải cho nhau, chúng ta không chỉ đơn thuần “hòa thuận với nhau”, nhưng là đang biểu lộ mầu nhiệm tình yêu Ba Ngôi Thiên Chúa.

Về ý nghĩa mục vụ, tình huynh đệ giữa phó tế củng cố sức mạnh Hội Thánh từ bên trong. Các phó tế thường đứng ở giao điểm giữa giáo xứ, gia đình và nơi làm việc. Những áp lực của chức thánh, cộng với trách nhiệm trong đời sống thường nhật, đôi khi dẫn đến mệt mỏi hoặc chán nản. Chính trong những lúc ấy, tình huynh đệ trở nên nguồn nâng đỡ giúp ta kiên vững: một người anh em biết lắng nghe, một lời cầu nguyện chung bên tách cà phê, hay sự đồng hành khi cùng phục vụ — tất cả đều nhắc mỗi phó tế rằng mình không đơn độc. Lời khuyên của Thánh Phaolô vẫn vang vọng hôm nay như thuở xưa với các tín hữu Thêxalônica: “Anh em hãy khích lệ nhau và xây dựng cho nhau” (1 Tx 5,11).

Về ý nghĩa cộng đoàn, tình huynh đệ phó tế có sức lan tỏa. Khi giáo dân thấy các phó tế sống nồng ấm, khiêm tốn và yêu thương nhau, họ được thôi thúc để xây dựng những mối dây liên kết tương tự trong cộng đoàn của mình. Tình huynh đệ phó tế cho giáo dân thấy một mẫu sống Giáo Hội — không chỉ là một nhóm người tụ họp để thờ phượng, mà là một gia đình đức tin được liên kết trong Đức Kitô. Như thế, tình huynh đệ của các phó tế tỏa lan ra bên ngoài, tác động đến đời sống giáo xứ, giáo phận và thậm chí cả xã hội rộng lớn hơn.

Cuối cùng, mối dây liên kết huynh đệ của chúng ta là một minh chứng sống động cho thấy sự hiệp nhất là điều có thể, ngay cả trong những lúc căng thẳng. Chúng nói với một thế giới chia rẽ: vẫn còn một con đường khác. Chúng nói với một Giáo Hội đang rạn nứt: sự hiệp thông mạnh mẽ hơn xung đột. Chúng nói với những trái tim mệt mỏi: tình yêu Thiên Chúa gắn kết chúng ta lại với nhau. Chính vì vậy, tình huynh đệ không phải là một thứ xa xỉ, mà là chính nhịp đập của sứ vụ chúng ta. Nó làm cho sự hiệp nhất mà Chúa Kitô đã cầu xin trở nên hữu hình ngay tại đây và ngay lúc này: “Xin cho tất cả nên một” (Ga 17:21).

KHUYẾN KHÍCH VÀ HỖ TRỢ LẪN NHAU

Tình huynh đệ rất thực tế. Chức vụ phó tế vốn đòi hỏi nhiều: các phó tế thường phải xoay xở giữa việc phục vụ giáo xứ, đời sống gia đình và công việc thế tục. Nhiều người trong chúng ta đã từng đi từ nơi làm việc đến nhà thờ, rồi trở về bàn ăn gia đình trong cùng một ngày – mang theo cả niềm vui lẫn gánh nặng của từng bổn phận. Nếu không có một mạng lưới khích lệ và nâng đỡ, hành trình này có thể dễ dàng trở nên quá sức (USCCB, 2005).

Thánh Phaolô đã thấu hiểu điều đó khi ngài khuyên nhủ: “Anh em hãy an ủi nhau và khích lệ lẫn nhau” (1 Tx 5:11). Đây không chỉ là một lời khuyên đạo đức, mà là một nhu cầu mục vụ thiết yếu. Cũng như A-rôn và Hu-rơ đã nâng đỡ cánh tay của Môsê khi ông mệt mỏi (Xh 17:12), các phó tế cũng được mời gọi nâng đỡ nhau trong sứ vụ. Không ai trong chúng ta được phép gánh vác gánh nặng của chức thánh một mình.

Sự khích lệ lẫn nhau ấy có thể đến từ những cử chỉ rất đơn sơ: một cuộc gọi điện thoại trong lúc chán nản, một lời cầu nguyện chung bên giường bệnh, một lời khuyên giữa bối rối, hay chỉ là sự hiện diện thinh lặng của một người anh em. Chính trong những khoảnh khắc giản dị ấy, tình huynh đệ trở thành kênh dẫn ân sủng, nhắc nhở chúng ta rằng Chúa Kitô vẫn đang hiện diện giữa các phó tế qua tình bạn, sự cảm thông và lòng trung tín trong phục vụ.

Tình huynh đệ như vậy cũng là một rào chắn vững chắc chống lại sự kiệt sức, chán nản hay cảm giác cô lập nguy hiểm. Cẩm Nang Quốc Gia về Đào Tạo, Sứ Vụ và Đời Sống Phó Tế Vĩnh Viễn tại Hoa Kỳ (USCCB, 2005) nhắc nhở rằng đời sống của người phó tế không chỉ được nuôi dưỡng bằng lời cầu nguyện cá nhân và ân sủng bí tích, mà còn bởi sự hiệp thông với anh em trong chức vụ. Nếu thiếu hiệp thông, chức vụ dễ trở nên nặng nề hoặc thuần túy mang tính chức năng; nhưng với hiệp thông, chức vụ lại trở thành nguồn vui chung.

Sự nâng đỡ lẫn nhau này còn mang một chiều kích bí tích. Khi các phó tế tụ họp để cầu nguyện, khích lệ hoặc trao đổi với nhau, họ không chỉ "giúp đỡ lẫn nhau", mà đang thể hiện chính mầu nhiệm hiệp thông của Hội Thánh. Sự khích lệ huynh đệ ấy trở thành dấu chỉ hữu hình của Thân Thể Chúa Kitô, nơi "nếu một chi thể đau khổ, tất cả cùng đau khổ; nếu một chi thể được tôn trọng, tất cả cùng vui mừng" (1 Cr 12:26).

Trong một thế giới thường đề cao sự độc lập và tự chủ, chứng tá về tình huynh đệ này lại vang lên mạnh mẽ. Nó cho giáo dân thấy rằng mục vụ không phải là công việc của những anh hùng đơn độc, mà là hoa trái của sự hiệp thông. Nó nhắc các gia đình nhớ rằng đức tin được nuôi dưỡng trong cộng đồng, và trấn an những người mệt mỏi rằng họ không bao giờ thực sự đơn độc. Do đó, sự khích lệ giữa các phó tế không chỉ là một chiến lược sinh tồn, mà còn là một lời loan báo sống động về Phúc Âm hiệp thông.