Pt. Giuse Trần Văn Nhật

CÁCH XƯNG HÔ: PHÓ TẾ, PHÓ MỤC hay THẦY SÁU?

Trước thời Vatican II (1968), người Việt Nam có thói quen dùng chữ “thầy" để gọi những người đi tu và đại chủng sinh có chức nhỏ (minor orders), như chức cắt tóc, giữ cửa, đọc sách, trừ quỷ, giúp lễ (acolyte - thầy năm), và phó tế (subdeacon - thầy sáu), trước khi chịu chức linh mục (chức bẩy).

Nhưng sau Công Đồng Vatican II, với tự sắc Ministeria quaedam ban hành năm 1972, ĐGH Phaolô VI đã bãi bỏ các chức nhỏ nói trên và chỉ giữ lại ba chức thánh là "diákonos" (phó tế), linh mục, và giám mục. Và để giải quyết vấn đề thiếu các thầy có chức thánh phục vụ trong Thánh Lễ, Giáo Hội đã đặt ra các thừa tác vụ (ministries), và một chức năng khác được gọi là "Acolyte" (phụ lễ). Giáo dân có thể trở thành thừa tác viên sau khóa huấn luyện. Do đó chúng ta thấy sự xuất hiện của các thừa tác viên đọc sách, thánh thể, và "acolyte" chứ không chỉ giới hạn cho các đại chủng sinh như trước đây. Điểm cần ghi nhận về "Acolyte", đó là một "institution" (quy định) chứ không phải là một "minor order" (chức nhỏ). Nói cách khác, ngày nay không còn các thầy có chức nhỏ nữa.

Việt Nam chúng ta dịch chữ "diákonos" là phó tế, nhưng chữ này không thực sự diễn tả đầy đủ chức năng của một "diákonos", vì ngoài những công việc liên quan đến tế tự, một "diákonos" còn có thể thi hành mục vụ ở nhà tù hay nhà thương, hay tuyên úy các đoàn thể Công Giáo Tiến Hành, trường đại học, v.v. Pt. Nguyễn Tường Vân đề nghị dùng chữ "Phó Mục" để diễn tả đúng với chức năng của một "diákonos" - là phụ giúp mục vụ cho các linh mục, giám mục. Hy vọng rằng đề nghị này sẽ được Hội Đồng Giám Mục Việt Nam cứu xét. Tạm thời, chúng ta vẫn phải dùng chữ phó tế.

Giới Công Giáo không quen với chữ phó tế nên họ dùng chữ "thầy" trong cách xưng hô với một phó tế, nhưng chữ "thầy" quá rộng để diễn tả chức năng của một phó tế. Chữ "thầy" có thể là thầy giáo, thầy tu, thầy dòng, v.v. Và người Việt Nam để phân biệt phó tế với các thầy khác, họ lại dùng chữ "thầy sáu", hoặc "thầy phó tế", nhưng những chữ này cũng không được đúng lắm.

Chữ "thầy sáu" thì sai với hệ thống phẩm trật trong Giáo Hội hiện nay, vì bây giờ bí tích chức thánh chỉ còn chức giám mục, linh mục, và phó tế. (Một phó tế thì không chịu sáu chức thánh như trước nữa nên không được gọi là "thầy sáu").

Chữ "thầy phó tế" thì lập lại hai lần cùng một nghĩa, tương tự như "cha linh mục". Hoặc là cha, hoặc là linh mục chứ không ai dùng cả hai. Hoặc là thầy, hoặc là phó tế. Hơn nữa, một vấn đề khác xảy ra khi gọi một phó tế là "thầy" hay "thầy sáu" bởi vì phó tế vĩnh viễn có vợ, nên người Việt tự động dùng chữ "cô" để xưng hô với vợ của phó tế — vì thói quen dùng chữ “thầy cô” để gọi những giáo chức — và như vậy sẽ không đúng với sự thật, bởi vì chỉ có người chồng là phó tế, chứ không phải người vợ.

Về danh xưng phó tế và người vợ, tiếng Anh thì rõ ràng hơn với chữ "Deacon and Mrs. N.". Tương tự như vậy, để gọi đôi vợ chồng phó tế, danh xưng đúng sẽ là “phó tế T. và phu nhân,” hoặc bình dân hơn, “phó tế T. và bà T.”, “phó tế T và chị T.”, hay “phó tế T và cô T.”, nhưng đừng bao giờ dùng chữ “thầy cô sáu”.

Về danh xưng "cụ sáu", người Việt trước thời Vatican II thường dùng danh xưng này với tính cách mỉa mai các thầy sáu bị đầy đọa không được làm linh mục mà ở chức sáu rất lâu. Theo sự giải thích ở trên, chúng ta cũng nên bãi bỏ.

Thay đổi thói quen là một khó khăn — dù bất cứ điều gì — nhưng nếu không thay đổi, vô tình chúng ta đã tạo thành một tiền lệ không đúng với sự thật mà sau này còn khó sửa hơn nữa.